O hipnozie. Co sprawia, że hipnoza działa? Poziomy głębokości hipnozy. Rys historyczny.
W niniejszym opisie nie zamierzam przedstawiać hipnozy jako zjawiska sensacyjnego czy magicznego. Takie ujęcia pozostawiam hipnotyzerom estradowym. Przedstawienie w polskich mediach hipnozy jako sztuki estradowej doprowadziło do utożsamienia hipnozy z magią, dzięki której można rozwiązać wszystkie problemy w sposób niemal cudowny. Hipnoza jest specyficznym rodzajem komunikacji, podczas której gesty i słowa wypowiedziane przez terapeutę przyczyniają się do poprawy stanu zdrowia pacjenta. Hipnoza pozwala zwiększyć skuteczność pracy terapeutycznej także dzięki temu, że może wzmocnić w pacjentach poczucie własnej wartości, samowystarczalności i pewności siebie. Osoba musi jednak wziąć odpowiedzialność za własne problemy i przyjąć aktywną postawę przy ich rozwiązywaniu. Wówczas hipnoza może zaoferować wiele nowych i wspaniałych sposobów pracy z osobami potrzebującymi pomocy.
A teraz przedstawię kilka najczęściej spotykanych definicji hipnozy:
- Hipnoza to stan intensywnej koncentracji uwagi na określonej idei lub bodźcu sensorycznym.
- Hipnoza to naturalny, zmieniony stan świadomości. Osoba wchodzi w stan hipnotyczny, znacznie różniący się od „normalnego” stanu, w trakcie naturalnego procesu, nie związanego z przyjmowaniem jakichkolwiek substancji ani z innego rodzaju fizyczną ingerencją.
- Hipnoza to ukierunkowane wyobrażenia. Hipnotyzer, czyli inny człowiek albo sam zainteresowany ( podczas autohipnozy), działa w taki sposób aby kierować doznaniami mającymi charakter fantazji.
- Hipnoza to stan odprężenia i szczególnej podatności na sugestie. Osoba osiąga stan odprężenia umysłu i ciała i łatwiej reaguje na podawane jej sugestie.
Po dwustu latach walki o uznanie, hipnoza rozwinęła się w wartościową, uznawaną metodę pracy terapeutycznej a także w pomocniczą dziedzinę medycyny. Jej wartości terapeutyczne są doceniane przez poważnie myślących naukowców. Kliniczne i eksperymentalne badania zjawisk hipnotycznych prowadzone są w wielu prestiżowych instytutach naukowych na świecie.
Od 1958 roku w USA hipnozę włączono do programu szkół medycznych. Od tamtej pory wielu amerykańskich lekarzy zaznajomiło się z terapeutycznymi korzyściami hipnozy. Tysiące lekarzy albo stosuje hipnozę, albo zatrudnia hipnotyzerów. Lekarze wszelkich specjalności w USA, od chirurgów plastycznych po pediatrów i stomatologów, uważają, że hipnoza jest pożyteczna zarówno w diagnozowaniu jak i w praktyce klinicznej.
Co sprawia, że hipnoza działa? To nie sama hipnoza leczy pacjenta, lecz pacjenta leczy się, gdy znajduje się on w stanie hipnozy. Hipnoza jest katalizatorem procesu leczenia. Trans terapeutyczny stanowi połączenie fizycznego relaksu z głęboką koncentracją, która sprzyja zaakceptowaniu sugestii. Gdy pozytywne sugestie zostają w określony sposób zwerbalizowane ( np. przy pomocy metafory) przez terapeutę, wówczas "wpisują się" one w podświadomość pacjenta i wywołują zmiany, których rezultatem jest poprawa stanu zdrowia.
Poziomy głębokości hipnozy. Przedstawię sześć poziomów hipnozy:
- Hipnoidalny. Uczucie letargu ciała. Ociężałe mięśnie i odprężone nerwy. Pojawia się skłonność do błądzenia myśli oraz senność.
- Lekka hipnoza. Mięśnie reagują na sugestię. Oczy są wywrócone. Pacjent reaguje na sugestię usztywnieniem ramion. Umysł koncentruje się na sugestii.
- Średnia hipnoza. Pacjent jest głęboko odprężony i nie może podnieść się z krzesła lub kanapy, jeżeli mu się tego nie każe. Może mówić tylko pod wpływem sugestii.
- Głęboka hipnoza. Po przebudzeniu może występować częściowa amnezja ( nie pamiętanie). Można przekazywać sugestię niewrażliwości na ból, jak również wzmożonej wrażliwości zmysłowej. Skuteczna jest sugestia posthipnotyczna.
- Somnambulizm. Możliwa jest całkowita amnezja oraz całkowite znieczulenie. Pojawiają się pozytywne halucynacje i regresja do dzieciństwa oraz progresja do przyszłych zdarzeń.
- Głęboki somnambulizm. Możliwa jest całkowita amnezja oraz całkowite znieczulenie. Pojawiają się pozytywne halucynacje i regresja do dzieciństwa oraz progresja do przyszłych zdarzeń. Pacjent zdolny jest do negatywnej halucynacji, to znaczy do usunięcia utrwalonej informacji. Pohipnotyczne sugestie wypełniane są jak polecenia.
W przypadku trzech pierwszych stanów pacjenci będą pamiętali wszystko, co powiedział hipnoterapeuta. Wielu z nich będzie miało wątpliwości czy zostali zahipnotyzowani. Ale w tych trzech stanach można już prowadzić skuteczną terapię (np. modyfikację zachowania i skorygowanie nawyków jak: palenie, objadanie się, bezsenność itp.). Natomiast w przypadku trzech ostatnich stanów pacjenci nie będą pamiętali co słyszeli będąc w hipnozie. Te głębsze stany można wykorzystywać do obniżania progu bólu np. podczas operacji, porodów, przy zabiegach dentystycznych, itp..
Rys historyczny
Zjawisko hipnozy występuje od momentu, kiedy pojawił się człowiek. Natomiast niejako oficjalnie zaczęto mówić o hipnozie u schyłku XVIII wieku. W tych czasach , kiedy palono jeszcze czarownice pojawił się we Francji uczony człowiek o nazwisku Mesmer. Wystąpił on z teorią, w której zakładał istnienie fluidu równie rzeczywistego i materialnego, jak np. działanie magnesu. Według Mesmera dobroczynny fluid magnetyczny może przenosić się z jednej osoby na drugą. Po wytworzeniu się „stosunku” między terapeutą a pacjentem i po wykonaniu krótszych lub dłuższych „passów” (dotyk) terapeuta doprowadzał do przełomu leczniczego.
W XIX w. inny francuski badacz Martin Charcot przekonał Akademię Francuską o rzeczywistym istnieniu zjawisk hipnotycznych i o konieczności rozpoczęcia badań naukowych nad nimi.
Freud zwraca w hipnozie uwagę na aspekt poddania się w stosunku hipnotycznym. Hipnotyzer według niego zajmuje miejsce ideału „Ja” podmiotu . W społeczności prymitywnej grałby rolę wszechmocnego ojca. Później porzucił hipnozę dla strumienia świadomości, luźnych skojarzeń, tworząc psychoanalizę.
Hipnoza jest metodą zaakceptowaną przez medycynę akademicką. W 1893 roku Brytyjskie Stowarzyszenie Medyczne poparło hipnozę. Schilder zwraca uwagę na czynniki fizjologiczne, cielesne i wykazał doniosłość ich połączenia z elementami psychologicznymi. Natomiast Brenman, Gill i Knight w 1952 r. podkreślili znaczenie psychologii „Ja” dla zrozumienia hipnozy. Zbadali także doświadczalnie wahania głębokości hipnozy i jej wpływ na funkcjonowanie „Ja”.
Na początku XX wieku za sprawą amerykańskiego psychiatry: Miltona. H. Ericksona zaczynają się rozwijać techniki terapeutyczne pod nazwą: techniki ericksonowskie. Obecnie tzw. hipnoza ericksonowska jest bardzo popularna szczególnie w USA ale zaczyna być stosowana również w Europie.
Otóż terapeuta dostosowuje się do pacjenta: do jego sposobu myślenia, pozycji ciała, mimiki, ruchów, gestów i częstotliwości oddychania. Nazywane jest to – „dostrojeniem się do pacjenta”. Terapeuta skupia się na tym, co sam pacjent mu proponuje i nawiązuje z nim kontakt na tym poziomie. W następnym etapie wykorzystuje to do oddziaływania i osiągania zmiany w odpowiednim kierunku. W terapii ericksonowskiej najważniejsze jest zwrócenie uwagi na trzy elementy: zasoby, spożytkowanie i przewartościowanie. Terapeuta stara się w możliwie najefektywniejszy sposób wykorzystać własne zasoby pacjenta. Dąży do tego, aby jego interwencja miała mało inwazyjny charakter. Zaczyna od zidentyfikowania zasobów pacjenta, systemu wartości, upodobań. Stara się je rozwinąć i wzmocnić a następnie połączyć z problemem. Robi to małymi krokami. Jest przekonany, że pacjent najszybciej uczy się poprzez działanie. Wykorzystuje w pracy opór pacjenta, teatralność i starannie wybiera odpowiedni moment. Wierzy w siłę i sukces swojego pacjenta. Celem przewartościowania jest zmiana cierpienia w satysfakcję. Każde doświadczenie ma jakąś pozytywną wartość. Odnalezienie jej pomaga zmienić stosunek pacjenta do problemu. Zmianie ulegają również jego emocje. Pozwala to na nowe, bardziej korzystne dla pacjenta zdefiniowanie sytuacji.
(Autor: S. Gutkowski)